Prawa autorskie do piosenki na zamówienie: co ustalić przed startem.

Dwa rodzaje praw: osobiste i majątkowe

Polska ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych dzieli prawa autora na dwie grupy. Autorskie prawa osobiste, wymienione m.in. w art. 16, obejmują między innymi prawo do autorstwa i do nienaruszalności utworu. Nie można ich zbyć ani się ich zrzec. Autorskie prawa majątkowe dają wyłączność w korzystaniu z utworu i można je przenosić na inne osoby albo udzielać na nie licencji. Co do zasady wygasają po 70 latach.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli zamawiasz piosenkę „na wyłączność”, autor pozostaje jej autorem. Możesz natomiast uzyskać prawo do korzystania z niej w ustalonym zakresie.

Co musi zawierać umowa

Jeśli chcesz, żeby prawa majątkowe do piosenki lub klipu przeszły na Ciebie, obowiązuje kilka zasad, o których warto wiedzieć przed rozpoczęciem pracy:

• Forma pisemna. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53). Ustne ustalenia nie wystarczą.
• Pola eksploatacji. Umowa obejmuje tylko te pola eksploatacji, które są w niej wyraźnie wymienione (art. 41 ust. 2), na przykład publikację w internecie, wykorzystanie w reklamie, odtwarzanie na wydarzeniu czy zwielokrotnienie na nośnikach.
• Wynagrodzenie. Umowa powinna jasno wskazywać, czy przeniesienie jest odpłatne, a jeśli nie, musi to zostać wyraźnie zapisane (art. 43).
• Licencja zamiast przeniesienia. Czasem wystarczy licencja: wyłączna lub niewyłączna, na określony czas i teren. Jest zwykle prostsza i bardziej elastyczna niż pełne przeniesienie praw.

Piosenka to kilka różnych praw naraz

Gotowy utwór z klipem to nie jedna rzecz, tylko zestaw: tekst, muzyka, aranżacja, wykonanie wokalne, nagranie, a w klipie także obraz i montaż. Za prawa do tekstu i muzyki odpowiada w Polsce między innymi ZAiKS, dla artystów wykonawców działa STOART, a interesy producentów nagrań reprezentuje ZPAV. Jeśli utwór ma być wykorzystywany komercyjnie, warto zapytać, czy i jakie opłaty mogą wchodzić w grę.

W klipach dochodzi jeszcze wizerunek. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81), więc jeśli w teledysku pojawią się bliscy, goście albo pracownicy, potrzebne są ich zgody. To samo dotyczy zdjęć, filmów i muzyki, które dostarczasz sam: upewnij się, że masz do nich prawo.

A co z wokalem stworzonym w narzędziu AI

Pracuję ze swoim głosem, a w razie potrzeby korzystam z konta w serwisie suno.com, które pozwala tworzyć utwory do użytku komercyjnego. Zasady korzystania z takich narzędzi zależą jednak od planu subskrypcji i warunków serwisu, które mogą się zmieniać. Dlatego zawsze omawiamy je przed rozpoczęciem pracy i sprawdzamy, czy odpowiadają Twojemu planowanemu użyciu.

Warto też wiedzieć, że regulacje dotyczące treści tworzonych z pomocą AI dopiero się kształtują. Urząd Praw Autorskich USA w swojej analizie uznaje, że ochrona przysługuje tym elementom, w których widoczny jest twórczy wkład człowieka. Im więcej w projekcie własnego tekstu, kompozycji, aranżacji i montażu, tym pewniej można mówić o utworze, który podlega ochronie. Właśnie dlatego te elementy zawsze tworzę samodzielnie.

Lista rzeczy do ustalenia na konsultacji

• Gdzie utwór i klip będą wykorzystywane: internet, wydarzenie, reklama, film.
• Czy potrzebujesz licencji, czy przeniesienia praw, oraz na jak długo i na jakim terenie.
• Czy w klipie pojawią się osoby trzecie i skąd pochodzą wszystkie materiały.
• Kto wykona wokal i na jakich zasadach.
• Jak będą podpisywane wersje robocze i finalne oraz kto zatwierdza kolejne etapy.

Wszystkie ustalenia, zakres i wynagrodzenie potwierdzamy odrębnie i na piśmie, po bezpłatnej konsultacji. Serwis portfelio.pro ma charakter informacyjny i sam nie zawiera umów.